Przypadki w języku polskim: tabela końcówek i przykłady

Aktualizacja: 3 listopada 2026

Ile przypadków jest w języku polskim?

Siedem: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik i wołacz. Wołacza używamy, gdy zwracamy się bezpośrednio do kogoś: „Mamo!”, „Panie Tomaszu!”.

Przypadek wybieramy prawie w każdym zdaniu: po czasowniku, po przyimku, po liczebniku i po przeczeniu. Warto znać polskie nazwy przypadków, bo używają ich podręczniki i ćwiczenia.

Siedem przypadków: pytania i użycie

Najczęściej pojawia się dopełniacz: po przeczeniu („Nie lubię kawy”), po wyrazach określających ilość („dużo czasu”, „kilogram jabłek”) i po liczebnikach od pięciu („pięć kotów”, ćwiczenie: liczebniki na co dzień). Celownik występuje też w zdaniach bezosobowych: „Jest mi zimno”, „Podoba mi się ten film”.

Końcówki rzeczowników: liczba pojedyncza

Wzory: student — rodzaj męski, osoba; kot — rodzaj męski, zwierzę; telefon — rodzaj męski, rzecz; mama — rodzaj żeński; okno — rodzaj nijaki.

• Dopełniacz rodzaju męskiego: osoby i zwierzęta mają -a (studenta, kota), rzeczy -a albo -u (komputera, chleba, ale telefonu, samochodu). Tę końcówkę najlepiej zapamiętywać razem ze słowem.
• Celownik rodzaju męskiego: zwykle -owi (studentowi, telefonowi), kilka krótkich wyrazów ma -u: panu, bratu, ojcu, kotu, psu.
• Biernik rodzaju męskiego: u osób i zwierząt równa się dopełniaczowi (widzę studenta, kota), u rzeczy — mianownikowi (mam telefon). Rzeczowniki żeńskie na -a mają -ę: mamę, książkę.
• Miejscownik i wołacz często zmieniają ostatnią spółgłoskę tematu: student → studencie, kot → kocie, siostra → siostrze, Kraków → Krakowie. Po k, g, ch i spółgłoskach miękkich końcówka to -u: w parku, w hotelu. Zapamiętaj też wyjątki: w domu, o synu.
• Rzeczowniki żeńskie na -a: dopełniacz -y albo -i (mamy, książki), celownik i miejscownik zawsze takie same (mamie, książce), narzędnik -ą (mamą).

Końcówki rzeczowników: liczba mnoga

• Celownik, narzędnik i miejscownik liczby mnogiej są takie same we wszystkich rodzajach: -om, -ami, -ach. Wyjątki w narzędniku: ludźmi, dziećmi, pieniędzmi.
• Dopełniacz: rodzaj męski ma -ów (studentów, telefonów), żeński i nijaki zwykle końcówkę zerową (mam, okien — czasem w temacie pojawia się -e-), wyrazy o temacie miękkim -i (lekcji, nauczycieli).
• Mianownik rzeczowników męskoosobowych ma osobną formę: studenci, Polacy, panowie, lekarze. Pozostałe mają -y albo -i, nijakie -a: koty, mamy, okna.
• Biernik rzeczowników męskoosobowych równa się dopełniaczowi (widzę studentów), wszystkich pozostałych — mianownikowi (widzę koty, mamy, okna).

Końcówki przymiotników

• Rodzaj żeński najłatwiej zapamiętać: -ej w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku, -ą w bierniku i narzędniku.
• Rodzaj męski i nijaki różnią się tylko w mianowniku i bierniku; w pozostałych przypadkach formy są takie same: nowego, nowemu, nowym.
• Po k i g pojawia się -i-: polski, polskiego, polskiej, polskim; drogi, drogiego.
• Forma męskoosobowa liczby mnogiej zmienia spółgłoskę: dobry → dobrzy, wysoki → wysocy, drogi → drodzy, polski → polscy.

Jaki przypadek po przyimku?

Ten sam przyimek może łączyć się z różnymi przypadkami, a wtedy zmienia się znaczenie. Na + biernik — dokąd: „Kładę książkę na stół”; na + miejscownik — gdzie: „Książka leży na stole”. Z + dopełniacz — skąd: „Jestem z Polski”; z + narzędnik — z kim: „Idę z bratem”. Poćwicz w zadaniach Jaki przypadek po przyimku? i Przyimki i przypadki.

Pięć pułapek dla osób mówiących po rosyjsku i ukraińsku

1. Jestem studentem, a nie „jestem student”. Po rosyjsku i ukraińsku w czasie teraźniejszym mówi się po prostu „я студент”, a po polsku rzeczownik po być stoi w narzędniku: „Jestem lekarzem”, „Ona jest nauczycielką”. Po „to” zostaje mianownik: „To jest mój brat”. Przymiotnik po być też jest w mianowniku: „Jestem zmęczony”.
2. Przeczenie zmienia przypadek. Jeśli czasownik łączy się z biernikiem, po przeczeniu potrzebny jest dopełniacz: „Mam samochód” → „Nie mam samochodu”, „Widzę Annę” → „Nie widzę Anny”. Inne przypadki się nie zmieniają: „Nie interesuję się sportem”.
3. Widzę koty, a nie „kotów”. W liczbie mnogiej biernik równa się dopełniaczowi tylko w odniesieniu do mężczyzn i grup mieszanych: „Widzę studentów”, ale „Widzę koty, koleżanki, samochody”.
4. Forma męskoosobowa. W liczbie mnogiej o mężczyznach zmieniają się rzeczownik, przymiotnik i czasownik w czasie przeszłym: „Nowi studenci byli zadowoleni”, ale „Nowe studentki były zadowolone”.
5. Inna rekcja czasowników. Słuchać muzyki, szukać pracy, uczyć się polskiego — dopełniacz tam, gdzie po rosyjsku i ukraińsku jest biernik. Czekać na autobus — z przyimkiem. Więcej przykładów w ćwiczeniu Rekcja czasowników z przyimkami na co dzień.

W rosyjskim wołacza prawie nie ma, więc łatwo o nim zapomnieć; w ukraińskim jest i działa podobnie. W rozmowie i w listach używamy go stale: „Panie Tomaszu”, „Pani Anno”, „Szanowny Panie Dyrektorze”.

Jak przypadki sprawdza egzamin B1?

Bezpośrednio sprawdza je część Poprawność gramatyczna: na poziomie B1 trwa 45 minut, a próg zaliczenia to 50 %. Typowe zadania:

• wybór poprawnej formy spośród kilku;
• wpisanie wyrazu z nawiasu w odpowiedniej formie: „Widzę ___ (duży pies)” → dużego psa;
• transformacje — powiedzieć to samo innymi słowami, co często oznacza zmianę przypadka: „Nie mam czasu” → „Brakuje mi czasu”.

Przypadki liczą się także w innych częściach. W pisaniu poprawność językowa to jedno z trzech kryteriów Komisji, a w mówieniu błędne końcówki również obniżają ocenę. Jak ocenia się błędy w przypadkach w gotowym tekście, zobaczysz w artykule przykładowe wypracowanie B1.

Ćwiczenia z każdego przypadka

Tabele pomagają zrozumieć system, ale końcówki zapamiętuje się dopiero w praktyce. W trenażerze ćwiczenia są podzielone według przypadków i poziomów, a każdy błąd ma wyjaśnienie:

• Mianownik: podmiot i liczba mnoga, rodzaj męskoosobowy (B2).
• Dopełniacz: po przeczeniu i przyimkach, czasowniki, przeczenie, ilość i daty, przyimki do, od, u, dla, obok.
• Celownik: komu? czemu?, czasowniki i przyimki, w rozmowach na co dzień.
• Biernik: kogo? co?, czasowniki, przyimki i dni tygodnia, rzeczowniki żywotne i męskoosobowe (B2).
• Narzędnik: kim? czym?, zawody, miejsce i czasowniki, z kim, czym, gdzie i kiedy?.
• Miejscownik: o kim? o czym? gdzie?, gdzie? o czym? kiedy?, miejsca, miesiące i wydarzenia.
• Wołacz: zwracanie się do osób, w rozmowie i w listach.
• Przymiotniki: przymiotnik w liczbie pojedynczej, o mężczyznach czy o innych osobach i rzeczach?.
• Wszystko razem: zgubiony portfel i jeden dzień w Toruniu — wszystkie przypadki w jednym tekście, poziom B1.

Pozostałe ćwiczenia znajdziesz w dziale ćwiczenia. Jeśli do egzaminu zostało kilka tygodni, zacznij od planu przygotowań do B1 w miesiąc.

Wszystkie ćwiczeniaTest z gramatyki B1Zrób diagnostykę

Przeczytaj też

• Egzamin z polskiego 2027: zmiany, opłata B1, certyfikat
• Egzamin B1 z polskiego: terminy 2026–2027 i zapisy krok po kroku
• Ile kosztuje egzamin B1 z polskiego w 2026 i 2027 roku
• Przykładowe testy B1 z polskiego: arkusze z odpowiedziami online
• Certyfikat B1 z polskiego do obywatelstwa i karty rezydenta UE
• Egzamin państwowy czy TELC: który certyfikat B1 z polskiego wybrać
• Jak przygotować się do egzaminu B1 z polskiego w miesiąc
• Słuchanie i czytanie na egzaminie B1 z polskiego: zadania i strategia
• Gramatyka na egzamin B1 z polskiego: lista tematów
• Aspekt czasownika w języku polskim: zasady, pary i tabela
• Czasowniki ruchu w języku polskim: iść, chodzić, jechać, jeździć
• Wypracowanie B1 z polskiego: przykład z oceną i błędami
• Egzamin ustny B1 z polskiego: jak wygląda, jak się przygotować
• Wyniki egzaminu B1 i certyfikat: kiedy, jak wygląda, ile jest ważny
• Nie udało się zdać egzaminu B1 z polskiego? Co dalej
• Egzamin B2 z polskiego: komu jest potrzebny i czym różni się od B1

Zdałem to niezależny trenażer, niezwiązany z Państwową Komisją. Przepisy się zmieniają: przed zapisem i złożeniem dokumentów sprawdź certyfikatpolski.pl